Języki w Chorwacji

Język „jugosłowiański”. Na obszarze Jugosławii obowiązywały języki: słoweński, macedoński i „jugosłowiański” (serbsko-chorwacki). W rzeczywistości był to twór całkowicie sztuczny, stworzony z dwóch odrębnych języków: chorwackiego i serbskiego (różnią się one np. pod względem fonetyki, morfologii, leksyki i słowotwórstwa).

Język chorwacki. Od ogłoszenia w 1991 r. niepodległości urzędowym językiem kraju jest chorwacki. Należy on do grupy języków południowosłowiańskich.
Chorwackie ć to polskie cz, ð (może być zapisywane jako dj) – polskie dź,  dź – dż, h – ch (bezdźwięczne), lj – l” średniojęzykowe (brak odpowiednika w języku polskim), nj – ń, ś – sz,v -w, z – ż. Chorwackie r odpowiada polskiemu, ale np. w pozycji pomiędzy dwiema spółgłoskami jest wymawiane tak, jakby tworzyło sylabę i było przed nim krótkie y, np. Hrvatska wypowiadamy Chyrwatska, Krk — Kyrk.

W języku chorwackim występuje ruchomy akcent; w wyrazach wielosylabowych nigdy nie pada na ostatnią sylabę. Pisownia chorwacka jest fonetyczna, to znaczy zgodna z wymową (pisze się tak, jak się wymawia).

Języki obce. Pracownicy branży turystycznej na terenie Chorwacji (informacji turystycznej, hoteli, restauracji) niemal zawsze znają – lepiej lub gorzej — język niemiecki, angielski lub włoski (używany zwłaszcza na Istrii), a często także pojedyncze słowa i zwroty w innych językach, w tym po polsku. W ostateczności, przy dobrej woli rozmówców, w podstawowych sprawach można mówić „dialektem” polsko-chorwackim, pomagając sobie gestykulacją. Jak pokazuje choćby poniższy słowniczek, wiele słów w obu językach brzmi podobnie.

Pozdrowienia

cześć bog

dzień dobry dobro jutro (rano), dobar dan (po południu)

dobry wieczór dobra većer

do widzenia dovidjenja

dobranoc laku noć

witamy dobro dośli

szczęśliwej drogi sretan put

smacznego dobar tek

na zdrowie źivjeli

 

Podstawowe zwroty

proszę molim lub izvolite (w zależności od sytuacji)

dziękuję hvala

tak da

nie ne

Nie rozumiem. Ne razumijem.

Chcę powiedzieć… Hoću reći…

Chcę zapytać… Hoću upitati…

Jak to się nazywa? Kako se to zove?

Gdzie się znajduje? Odje se nalazl…?

kościół crkva

kantor mjenjaćnica

bank banka

poczta pośta

muzeum muzej

gospoda konoba

plac trg

ulica ulica

droga cesta

liczba, numer brój

Nie mogę znaleźć… Ne mogu naci…

lewo lijevo

prawo desno

prosto pravo

otwarte otwreno

zamknięte zatvoreno

Która jest godzina? Koliko je sati?

Chorwacja bardzo mi się podoba. Hrvatska jako mi se svidja.

Bardzo lubię morze. Jako volim more.

Adriatyk Jadran

pogotowie ratunkowe hitna pomoć

apteka ljekarna

szpital bolnica

stacja benzynowa benzinska crpka

benzyna benzin

bezołowiowa bezolovni

olej ulje

akumulator baterija, akumulator

chłodnica hladnjak

warsztat radionica

(samochodowy) (mahanicarska)

 

Dni tygodnia – tjedan

poniedziałek ponedjeljak

wtorek utorak

środa srijeda

czwartek cetvrtak

piątek petak

sobota subota

niedziela nedjelja

 

Liczebniki – brojevi

jeden jedan

dwa dva

trzy tri

cztery ćetiri

pięć pet

sześć śest

siedem sedam

osiem osam

dziewięć devet

dziesięć deset

Zakupy – kupovina

Gdzie mogę kupić? Gdje mogu kupiti?

Ile to kosztuje? Koliko to kośta?

drogi skup

tani jeftin

sklep prodavaonica

Jedzenie -jelo

jeść jesti

pić piti

chleb kruh

herbata ćaj

kawa kava

piwo pivo

ciasto kolać

ser sir

lody sladoled

ryba riba

mięso meso

wino vin0

białe bijelo

czerwone crno

słodkie slatko

słone slano

kwaśne kiselo

zimne hladno

gorące vruće

łyżka źlica

widelec viljuśka

nóż noź

talerz tanjur

głęboki dubok

płytki plitak

 

Kontakty chorwacko-polskie. Przez pewien czas Chorwacja (związana od 1102 r. z Węgrami unią personalną) i Polska miały wspólnych władców. Pierwszym był Ludwik Węgierski (1370—1382) z dynastii andegaweńskiej, władca olbrzymiego terytorium od Wielkopolski aż po Adriatyk. Drugi to Władysław Warneńczyk (1434-1444) z dynastii Jagiellonów, który zginął w bitwie z Turkami pod Warną. W oddziałach króla Władysława walczyli również Chorwaci. Postać królowej Jadwigi odnajdziemy wśród płaskorzeźb zdobiących srebrno-złoty sarkofag św. Szymona (sv. Śimun) z XIV w., który znajduje się w kościele św. Szymona w Zadarze. Polacy i Chorwaci spotkali się także podczas bitwy pod Wiedniem — oddziały chorwackie były wśród wojsk sprzymierzonych z Polakami.

Uniwersytet w Zagrzebiu od dawna współpracuje z Uniwersytetem Jagiellońskim (wymiana studentów, stypendia). Chorwacki pisarz, językoznawca i tłumacz literatury polskiej Julije Beneśić (1883-1957), absolwent krakowskiego uniwersytetu, był po I wojnie światowej lektorem języka polskiego w Zagrzebiu. W latach 30. XX w. pracował jako wykładowca języka serbsko-chorwackiego na Uniwersytecie Warszawskim.

W Dubrowniku od 1926 r. aż do śmierci mieszkał i tworzył polski kompozytor Ludomir Michał Rogowski, autor hymnu Dubrownika. Na klasztorze Benedyktynów w Dubrowniku znajduje się poświęcony mu pamiątkowy napis.

W Chorwacji żyje ok. 2500 Polaków. Największe skupiska polonii zamieszkują Zagrzeb i jego okolice, Rijekę, Split, Osijek i półwysep Istria. W Zagrzebiu działa Polskie Towarzystwo Kulturalne „Mikołaj Kopernik”, a w Rijece Towarzystwo Kulturalne „Fryderyk Chopin”. Obydwie organizacje propagują polską kulturę i obyczaje, pielęgnują narodowe tradycje i święta, a także współpracują z innymi stowarzyszeniami mniejszości narodowych.

Leave a Reply

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *